Bài Test Yếu Tố Môi Trường, Xã Hội Số 2

Là tác nhân gây tai nạn trực tiếp

Occupational Exposure Limit

Chăn nuôi, rác thải, xây dựng đường → ô nhiễm đất (phân, rác), nước (nước thải) và không khí (bụi, khí độc) → tác động đa môi trường

Vi sinh (phân, vi khuẩn), hóa chất (khí thải), vật lý (bụi mịn PM2.5) → phối hợp gây bệnh hô hấp

Vi sinh vật đất/nước sử dụng chất hữu cơ làm nguồn dinh dưỡng → phân hủy sinh học nhanh

Can thiệp môi trường cần liên ngành: y tế – chính quyền – cơ sở sản xuất

Máy lọc khí chỉ tác động cá nhân, không giải quyết nguồn ô nhiễm

Trạm y tế xã tập trung GDSK, phòng bệnh, không có chức năng quản lý môi trường

Giáo dục phòng bệnh hô hấp giúp giảm phơi nhiễm lâu dài

Tuyến huyện có vai trò giám sát, quản lý, phối hợp liên ngành

Người bệnh là nạn nhân, không phải nguồn phát thải

Khoa YTCC triển khai giám sát, can thiệp cộng đồng

Thay đổi hành vi → giảm phơi nhiễm lâu dài, bền vững

Nhiễm nitrat → phá hệ vi sinh đất, giảm độ phì

Vi sinh vật là trung tâm chu trình sinh học

Định nghĩa chuẩn: xuất hiện yếu tố có hại cho sức khỏe

Ô nhiễm công nghiệp đặc trưng bởi nguồn phát thải lớn, liên tục, tập trung (nhà máy, khu CN). “Nguồn ô nhiễm thấp” là đặc điểm của ô nhiễm sinh hoạt, không phải công nghiệp.

Kích ứng da – niêm mạc là tác động cấp tính. Tác động mạn tính gồm: ung thư (benzene, PAH), tổn thương thần kinh (Pb), thiếu máu (ức chế tủy).

Dự phòng cấp I tác động trước khi bệnh xảy ra, gồm: giảm phơi nhiễm môi trường + tăng cường sức khỏe cá nhân (tiêm chủng, thay đổi hành vi).

Nghiên cứu khoa học và chỉ đạo tuyến là chức năng tuyến trên, không phải y tế phổ cập.

Quan điểm cốt lõi: lấy dự phòng làm trung tâm, giảm gánh nặng điều trị và chi phí y tế.

Hệ thống y tế hoạt động hiệu quả khi đồng thời: tối ưu nguồn lực – chất lượng dịch vụ – công bằng xã hội.

Đây là nguyên tắc xuyên suốt, đảm bảo hệ thống y tế thích ứng, phát triển bền vững.

Tăng y tế tư không phải mục tiêu, mà chỉ là công cụ hỗ trợ hệ thống công.

Đầu vào HTYT gồm: nhân lực – tài chính – cơ sở vật chất – đối tượng thụ hưởng.

Nguyên lý lấy người bệnh làm trung tâm, cung cấp dịch vụ khi có nhu cầu thực tế.

Công bằng y tế: người cần nhiều – được hưởng nhiều, không phụ thuộc khả năng chi trả.

CSSKBD nhấn mạnh chăm sóc toàn diện – liên tục – công bằng, không chỉ kỹ thuật.

Tham gia cộng đồng giúp xác định đúng nhu cầu, tăng hiệu quả can thiệp.

TT-GDSK tập trung phòng bệnh – thay đổi hành vi, không phải phát triển kinh tế y tế tư.

Kiện toàn mạng lưới y tế = tăng cường đồng bộ hệ thống y tế cơ sở (xã–huyện–tỉnh) để đảm bảo tiếp cận CSSK ban đầu, không chỉ là xây dựng cơ sở vật chất.

Astana kế thừa Alma-Ata, nhấn mạnh CSSK ban đầu, bao phủ y tế toàn dân, công bằng, bền vững, lấy người dân làm trung tâm.

CSSKBD không đặt trọng tâm vào kỹ thuật cao, mà vào dự phòng, tiếp cận sớm, chi phí thấp, hiệu quả rộng.

Mục tiêu cốt lõi là bao phủ dịch vụ y tế thiết yếu, không chỉ là số lượt khám hay số bác sĩ.

BSGĐ quản lý liên tục – toàn diện – suốt vòng đời, hiểu tiền sử, hiện tại và nguy cơ tương lai.

YHGĐ lấy bệnh nhân làm trung tâm, theo dõi lâu dài, bệnh có thể thay đổi nhưng bệnh nhân vẫn được quản lý.

Ví dụ: ăn ngọt, uống rượu mức thấp → tùy liều – tần suất – bối cảnh mà lợi hay hại.

Theo mô hình BASNEF/HEALTH BELIEF MODEL: hành vi = kiến thức + niềm tin + chuẩn mực xã hội + điều kiện.

Đây là niềm tin về lợi ích phòng bệnh, không đơn thuần là thông tin.

HBM nhấn mạnh niềm tin cá nhân về nguy cơ – mức độ – lợi ích – rào cản → quyết định hành vi.

Đây là perceived susceptibility và severity, yếu tố thúc đẩy thay đổi hành vi.

TTGDSK tập trung thay đổi kiến thức – thái độ – hành vi, không trực tiếp điều trị.

TTGDSK không phải tư vấn cá nhân chuyên sâu, tránh vượt vai trò.

Mục tiêu cuối cùng của GDSK là thay đổi hành vi, kiến thức chỉ là phương tiện.

GDSK gián tiếp = truyền thông đại chúng, độ bao phủ lớn.

MXH dễ lan truyền thông tin sai → ảnh hưởng hành vi sức khỏe cộng đồng.

Trong TT-GDSK, nếu thông tin không đáng tin, dù trình bày hay cũng không thay đổi hành vi. Niềm tin là nền tảng của thay đổi hành vi.

Theo mô hình truyền thông hành vi, chú ý → hiểu → tin → hành động. Không có sự chú ý thì không có thay đổi hành vi.

Truyền thông tương tác trực tiếp giúp đối tượng đặt câu hỏi, giải tỏa lo lắng → hiệu quả hành vi cao nhất.

Nội dung đúng nhưng không phù hợp điều kiện kinh tế → không khả thi → thất bại hành vi.

Không chỉ rõ nguồn thực phẩm → tránh gây áp lực kinh tế, vẫn đảm bảo khoa học.

“Capable of being carried out”: người dân có khả năng làm theo trong điều kiện thực tế.

Nhấn mạnh lợi ích sức khỏe, thúc đẩy hành vi tích cực → thông điệp dương tính.

BASNEF: Belief (niềm tin) là cơ sở hình thành thái độ và ý định hành vi.

HBM cho rằng niềm tin cá nhân về nguy cơ – hậu quả quyết định hành vi phòng bệnh.

Nhận thức nguy cơ là yếu tố kích hoạt thay đổi hành vi.

TT-GDSK là hệ thống liên hoàn, không tách rời từng yếu tố.

Truyền thông hiệu quả là 2 chiều, không áp đặt, không “độc thoại”.

Mục tiêu cuối cùng của GDSK là thay đổi hành vi, không chỉ biết.

Đại chúng → nhiều người, nhưng hiệu quả hành vi thấp hơn truyền thông trực tiếp.