Bài Test Yếu Tố Môi Trường, Xã Hội Số 3

Chuẩn mực xã hội và niềm tin văn hóa chi phối mạnh hành vi sinh sản.

Dẫn đến mất cân bằng giới → hệ lụy hôn nhân, xã hội lâu dài.

Cần thay đổi niềm tin cá nhân, không chỉ cung cấp thông tin chung.

Thay đổi hành vi xảy ra mạnh nhất khi có tương tác 2 chiều. Thảo luận/tư vấn giúp cá nhân nhận thức nguy cơ – lợi ích – rào cản, phù hợp các mô hình HBM và BASNEF.

Thông điệp phù hợp điều kiện thực tế vùng nghèo, không yêu cầu nguồn lực vượt khả năng → capable of being carried out.

Nội dung đúng về mặt khoa học, nhưng chưa gắn bối cảnh – chưa đủ hướng dẫn hành động cụ thể.

Dùng cấu trúc phủ định hành vi xấu (“không hút thuốc”), không nhấn mạnh hành vi tích cực cần làm.

Nhấn mạnh tác hại nếu tiếp tục hành vi, gây sợ hãi → thông điệp âm tính.

Nhấn mạnh lợi ích khi thực hiện hành vi tốt, phù hợp truyền thông thay đổi hành vi bền vững.

Kêu gọi hành động tích cực, có lợi, không đe dọa.

Cá nhân tin rằng hành vi mang lại lợi ích → hình thành ý định hành vi.

HBM xoay quanh niềm tin cá nhân về nguy cơ – mức độ nặng – lợi ích – rào cản.

Khi cá nhân ý thức mình có nguy cơ, họ dễ thay đổi hành vi phòng bệnh.

TT–GDSK là quá trình tổng hợp, không chỉ truyền tin mà còn giáo dục và tương tác.

Cán bộ GDSK không nên trả lời vượt chuyên môn, dễ gây sai lệch nhận thức.

GDSK gián tiếp không tiếp xúc trực tiếp, truyền tải qua phương tiện đại chúng.

MXH gây bão thông tin, khó phân biệt đúng–sai → giảm độ tin cậy.

BN 15 tuổi chưa đủ năng lực pháp lý đầy đủ. Mọi can thiệp chẩn đoán – điều trị phải có sự đồng thuận của BN và người đại diện hợp pháp. Bác sĩ tự ý quyết định → xâm phạm autonomy.

Quyền tự chủ là nguyên lý trung tâm của đạo đức y học hiện đại. Không được quyết định thay BN nếu không có sự đồng thuận hợp lệ.

Trẻ vị thành niên: quyết định y khoa phải có BN (ở mức phù hợp) + người giám hộ hợp pháp.

Thông báo tin xấu cần đúng nguyên tắc SPIKES: riêng tư – từ từ – hỗ trợ tâm lý, tránh gây sốc tâm lý cấp.

Trẻ <18 tuổi → người giám hộ quyết định mức độ và cách thông tin cho trẻ.

Gia đình là chủ thể quyết định thay khi BN không đủ năng lực tự chủ.

Trách nhiệm kép: bảo vệ BN và cộng đồng (dịch bệnh, yêu cầu pháp luật).

Công bằng ≠ bình quân. Công bằng là phân bổ nguồn lực theo nhu cầu y tế thực sự.

Không đủ năng lực nhận thức → không có năng lực tự chủ → cần người đại diện hợp pháp.

Tiết lộ thông tin y khoa nhạy cảm nơi công cộng → gây sang chấn tâm lý cấp → hành vi tự sát.

Tin xấu bất ngờ → mất kiểm soát cảm xúc → hành vi bột phát.

Vệ sinh môi trường liên quan đến điều kiện vật lý – hóa học – sinh học của môi trường lao động. “Tự ý lao động cá bộ” là hành vi cá nhân, không phải yếu tố môi trường.

Hệ thống y tế được nhìn nhận như mối tương tác giữa người dân – hệ thống cung ứng – các yếu tố kinh tế xã hội, chính sách.

Theo thống kê Liên Hợp Quốc, Việt Nam đứng thứ 15 thế giới về dân số, yếu tố ảnh hưởng lớn đến CSSK ban đầu.

Chất thải sinh hoạt hộ gia đình thuộc nguồn dân cư, không phải nguồn nông nghiệp – công nghiệp.

Tỷ số >130/100 là bất thường nghiêm trọng, phản ánh mất cân bằng giới tính do lựa chọn giới tính khi sinh.

Áp lực sinh con trai, tập quán xã hội + di cư công nghiệp → gia tăng dân số.

Đây đều là nguồn gây ô nhiễm đất – nước – không khí, tác động sức khỏe cộng đồng.

Tư tưởng “trọng nam khinh nữ” là yếu tố văn hóa chi phối hành vi sinh sản.

Di cư làm thay đổi cơ cấu dân số → áp lực y tế – giáo dục – môi trường.

Chất hữu cơ, amoniac → ô nhiễm mạn tính → bệnh tiêu hóa, gan, thận, nhiễm trùng.

Trong khu công nghiệp: khí thải, nước thải, bụi → tác nhân hóa – lý chiếm ưu thế.

Ô nhiễm nước → bệnh đường tiêu hóa → lan truyền qua đường phân – miệng.

Sán máng cần vật chủ trung gian trong nước, lây qua da khi tiếp xúc nước.

CSSK ban đầu nhấn mạnh công bằng – tiếp cận – phòng bệnh.

Bao phủ ≠ số lượng, mà là đúng người – đúng nhu cầu.

Hiệu quả = cải thiện sức khỏe thực sự chứ không chỉ số lượng dịch vụ.

Nguyên lý “appropriate technology” – kỹ thuật phù hợp bối cảnh.

Công bằng ≠ bình đẳng tuyệt đối, mà là phân bổ theo nhu cầu sức khỏe.

VN kế thừa Alma-Ata 1978 nhưng mở rộng theo bối cảnh dịch tễ, KT–XH mới → mô hình CSSKBD hiện đại

CSSKBD lấy tuyến cơ sở làm nền tảng vì tiếp cận sớm, phòng bệnh trước khi nặng

CSSKBD tập trung gánh nặng bệnh tật chính ảnh hưởng số đông

Hệ thống mạnh giúp phát hiện sớm – can thiệp sớm – giảm chi phí

CSSKBD không đặt mục tiêu phát triển tư nhân

Nguyên tắc: đơn giản – rẻ – dễ áp dụng – bền vững

Kỹ thuật cao làm tăng chi phí, giảm tiếp cận

Khả thi = người nghèo có thể làm được

Chính xác về khoa học dinh dưỡng

Vừa đe dọa nguy cơ vừa kêu gọi hành động

Kết hợp lợi ích + nguy cơ

CSSKBD không làm kỹ thuật cao

BS gia đình ưu tiên bệnh phổ biến

Nhà nước chi ít → gánh nặng cho người dân

Nói là kỹ năng trung tâm vì GDSK trực tiếp cần truyền tải thông tin rõ ràng, phù hợp đối tượng. Tuy nhiên nói hiệu quả phải đi kèm lắng nghe, nhưng nói là công cụ chính để thay đổi nhận thức.

Nhân viên y tế gây tổn hại tinh thần, làm chậm chăm sóc → vi phạm không làm điều ác (Non-maleficence). Trẻ sơ sinh cần xử trí ngay, mọi hành vi cản trở đều gây nguy cơ bệnh sinh (hạ thân nhiệt, nhiễm trùng).

Nguyên lý beneficence yêu cầu ưu tiên lợi ích bệnh nhân. Trẻ sơ sinh cần cấp cứu – không được phán xét hoàn cảnh xã hội.

Trẻ sơ sinh không có khả năng tự bảo vệ, nên NVYT phải tối đa hóa lợi ích y khoa, không được trì hoãn vì lý do hành chính.

Kiến thức là kết quả trực tiếp – ngắn hạn. Thái độ và hành vi là kết quả trung – dài hạn.

Truyền thông trực tiếp cho phép quan sát – hỏi – điều chỉnh nội dung theo đối tượng, giúp xác định nhu cầu sức khỏe chính xác.

GDSK tác động theo chuỗi KAP: Nhận thức → Thái độ → Hành vi.

Cần thảo luận hai chiều, không nên trả lời áp đặt tất cả → giảm tương tác, giảm hiệu quả thay đổi hành vi.

WHO nhấn mạnh people-centered health system: dịch vụ thiết kế theo nhu cầu người dân, không theo khả năng cung ứng đơn thuần.

Nhân lực là trụ cột hệ thống y tế, ảnh hưởng trực tiếp chất lượng chăm sóc và kết cục bệnh sinh.

WHO có 6 khối: dịch vụ – nhân lực – thông tin – thuốc – tài chính – quản trị.

Nghiên cứu là nhiệm vụ tuyến cao, cơ sở phổ cập tập trung chăm sóc ban đầu – phòng bệnh – giáo dục SK.

Nước thải mang vi sinh + hóa chất hữu cơ, gây bệnh đường tiêu hóa, da, mắt → cơ chế bệnh sinh nhiễm trùng và viêm.