• Vận động nhẹ nhàng, có thể đi bộ, tập thể dục.
• Hạn chế giao hợp trong 3 tháng đầu và 3 tháng cuối.
• Chuẩn bị kiến thức làm mẹ, thảo luận với gia đình.
• Chọn nơi sinh thích hợp.

2.5. Vệ sinh khi có thai

• Tắm gội thường xuyên.
• Quần áo rộng, thoáng mát, tránh tiếp xúc với nắng nhiều.
• Giữ bộ phận sinh dục sạch sẽ: Rửa sau mỗi lần đi vệ sinh, không để nước vào âm đạo.
• Lau rửa vú hằng ngày, tránh kích thích đầu vú.

2.6. Thăm khám khi mang thai

• Đăng ký khám thai sớm.
• Khám thai ít nhất 3 lần, thông thường mỗi tháng khám một lần.
• Tiêm phòng uốn ván: 1 – 2 lần.
• Siêu âm: Vô hại, ít nhất 3 lần, 1 lần siêu âm 3 chiều.
• Khám ngay khi có những biểu hiện bất thường.
• Bổ sung sắt và calci. Dùng thuốc phải theo chỉ định của bác sỹ.

2.7. Những dấu hiệu bất thường

• Nôn nhiều, kéo dài.
• Đau đầu, mờ mắt, hoa mắt chóng mặt.
• Không thấy cử động thai (thai máy) sau tháng thứ 4.
• Đau bụng.
• Ra máu âm đạo.
• Ra nước âm đạo.
• Phù nhiều, không giảm khi nghỉ ngơi.
• Đái ít.

2.8. Dấu hiệu chuyển dạ

• Sụt bụng.
• Đau bụng từng cơn, tăng dần, 2 cơn/10 phút.
• Ra chất nhầy hồng ở âm đạo.
• Ra nước hoặc ra máu đỏ tươi: Cần đến bệnh viện ngay (vỡ ối hoặc rau tiền đạo).
• Người đẻ con so thường chuyển dạ sớm hơn nhưng thời gian chuyển dạ lâu hơn người con rạ.

2.9. Thiếu máu thời kỳ thai nghén

Nguyên nhân thiếu máu thai nghén:

• Thiếu ăn (do ăn kiêng, nghèo đói).
• Thiếu sắt: Sắt dự trữ trong cơ thể được huy động vào việc tạo thai, bình thường cần 18 mg sắt mỗi ngày, có thai cần 30 – 60 mg/ngày.
• Giun sán.
• Sốt rét.
• Các bệnh về máu.

Ảnh hưởng của thiếu máu thai nghén:

• Thai chậm lớn, tỷ lệ nhẹ cân cao.
• Thiếu sữa, con chậm phát triển về thể lực, trí tuệ.
• Đẻ có nguy cơ chảy máu và nếu chảy máu thì có nguy cơ bị nặng.

Cách phát hiện thiếu máu thai nghén:

• Da xanh, niêm mạc nhợt.
• Gan bàn tay mất màu hồng (so với má).
• Dễ mệt mỏi, khó thở khi gắng sức.
• Tất cả các thai phụ nên thử huyết sắc tố ở lần khám thai đầu tiên.

• Dưới 110 g% là thiếu máu nhẹ.
• Dưới 90 g% là thiếu máu vừa.
• Dưới 70 g% là thiếu máu nặng.

Phòng và xử trí thiếu máu và thiếu dinh dưỡng:

Chế độ ăn khi có thai:

• Lượng tăng ít nhất 1/4, tăng số bữa ăn.
• Chất cần phong phú, thay đổi luôn cho ngon miệng (thịt, cá, tôm, sữa, trứng, rau, lạc, vừng, hoa quả tươi).
• Cần uống nhiều nước.
• Phòng nhiễm giun sán: Nếu cần thiết cho thuốc tẩy giun sán vào 3 tháng giữa. Dùng một liều duy nhất 400mg Albendazole, thuốc này không hấp thu qua ruột.
• Bổ sung thêm sắt và acid folic cho những sản phụ thiếu máu.

II. KHÁM THAI

Mỗi phụ nữ mang thai phải được quản lý thai nghén và khám thai ít nhất 4 lần trong thai kỳ (1 lần trong 3 tháng đầu, 1 lần trong 3 tháng giữa, 2 lần trong 3 tháng cuối).

1. Phần hỏi

1.1. Bản thân

• Họ và tên.
• Tuổi.
• Nghề nghiệp, điều kiện lao động: Tư thế làm việc ngồi hay đứng, chế độ nghỉ ngơi, có tiếp xúc độc hại không.
• Địa chỉ (chú ý vùng sâu, xa).
• Dân tộc (chú ý dân tộc thiểu số).
• Trình độ văn hóa.
• Điều kiện sống, kinh tế (đói nghèo…).

1.2. Sức khỏe

Hiện tại:

Hiện mắc bệnh gì, nếu có, mắc bệnh từ bao giờ, diễn biến thế nào, đã điều trị gì, kết quả điều trị, có ảnh hưởng gì đến sức khỏe hay không, đang dùng thuốc gì?

Tiền sử:

Mắc những bệnh gì? Lưu ý những bệnh phải nằm viện, phải mổ, phải truyền máu, các tai nạn, dị ứng, nghiện rượu, thuốc lá, ma túy, các bệnh đái tháo đường, tim mạch, tâm thần rối loạn đông máu, thận.

1.3. Gia đình

Sức khỏe, tuổi bố mẹ, anh chị, còn sống hay đã chết. Nếu chết, cho biết lý do. Có ai mắc các bệnh cao huyết áp, đái tháo đường, lao, bệnh lây truyền qua đường tình dục/HIV/AIDS, sốt rét, sinh đôi, đẻ con dị dạng, dị ứng.

1.4. Kinh nguyệt

• Chu kỳ có đều không, số ngày hành kinh.
• Kinh cuối từ ngày… đến ngày… (không hỏi mất kinh tháng nào).

1.5. Tiền sử hôn nhân

• Lấy chồng năm bao nhiêu tuổi.
• Họ tên, tuổi, nghề nghiệp, sức khỏe, bệnh tật của chồng.

1.6. Tiền sử sản khoa

• Đã có thai bao nhiêu lần, ghi theo 4 số:

• Số thứ nhất là số lần đẻ đủ tháng.
• Số thứ hai là số lần đẻ non.
• Số thứ ba là số lần sảy thai hoặc nạo phá thai.
• Số thứ tư là số con hiện sống.

Ví dụ: 2012: đã đẻ đủ tháng 2 lần, không đẻ non, 1 lần sảy, hiện 2 con sống.

• Với từng lần có thai:

• Tuổi thai khi kết thúc.
• Nơi đẻ: Bệnh viện, trạm xá, tại nhà, đẻ rơi.
• Thời gian chuyển dạ.
• Cách đẻ: Thường, khó (forceps, giác hút, mổ lấy thai…).
• Các bất thường:

• Khi mang thai: Ra máu, tiền sản giật.

• Khi đẻ: Ngôi bất thường, đẻ khó.

• Sau đẻ: Băng huyết, nhiễm khuẩn.

• Cân nặng con khi đẻ.
• Giới tính con.
• Tình trạng con khi đẻ ra: Khóc ngay, ngạt, chết…

1.7. Hỏi về tiền sử phụ khoa

Có điều trị vô sinh, điều trị nội tiết, có các bệnh nhiễm khuẩn đường sinh sản, bệnh lây truyền qua đường tình dục, đốt cổ tử cung, cắt LEEP, khoét chóp, các khối u phụ khoa, sa sinh dục, các phẫu thuật phụ khoa.

1.8. Hỏi về các biện pháp tránh thai đã dùng

• Loại biện pháp tránh thai.
• Thời gian sử dụng của từng biện pháp.
• Lý do ngừng sử dụng.
• Biện pháp tránh thai dùng ngay trước lần có thai này (nếu có dùng, tại sao mang thai).

1.9. Hỏi về lần có thai này

• Các triệu chứng nghén.
• Ngày thai máy.
• Sụt bụng: Xuất hiện 1 tháng trước đẻ, do đầu chuẩn bị lọt.
• Các dấu hiệu bất thường như: Đau bụng, ra máu, dịch tiết âm đạo tăng.
• Mệt mỏi, uể oải, đau đầu, ăn kém ngon (dấu hiệu thiếu máu).
• Nhức đầu, hoa mắt, đau thượng vị, nôn mửa (dấu hiệu tiền sản giật).

1.10. Dự tính ngày sinh theo ngày đầu của kỳ kinh cuối

• Tính đúng 40 tuần kể từ ngày đầu của kỳ kinh cuối.
• Theo đường lịch, lấy ngày đầu kinh cuối cộng 7, tháng cuối cộng 9 (hoặc trừ 3 nếu tổng số lớn hơn 12).

Thí dụ: Ngày đầu của kỳ kinh cuối: 15/9/2000.

• Ngày dự kiến đẻ: 22/6/2001.
• Nếu có bảng quay tính ngày dự kiến đẻ thì càng tiện.

2. Khám toàn thân

• Đo chiều cao cơ thể (lần khám thai đầu).
• Cân nặng (cho mỗi lần khám thai).
• Khám da, niêm mạc, đánh giá có phù hoặc thiếu máu hay không (cho mỗi lần khám thai).
• Đo huyết áp (cho mỗi lần khám thai).
• Khám tim phổi (cho mỗi lần khám thai).
• Khám vú (cho mỗi lần khám thai).
• Khám các bộ phận khác khi có dấu hiệu bất thường.

3. Khám sản khoa

3.1. Ba tháng đầu

• Nắn trên mu xem đã thấy đáy tử cung hay chưa.
• Xem có vết sẹo mổ bụng.
• Đặt mỏ vịt xem cổ tử cung có viêm không nếu nghi ngờ viêm nhiễm đường sinh dục.
• Thăm âm đạo nếu các dấu hiệu có thai chưa rõ, cần xác định thêm.

3.2. Ba tháng giữa

• Đo chiều cao tử cung.
• Nghe tim thai khi đáy tử cung đã đến rốn.
• Cử động thai, số lượng thai, tình trạng ối.

3.3. Ba tháng cuối

• Nắn ngôi thế.
• Đo chiều cao tử cung, vòng bụng.
• Nghe tim thai.
• Đánh giá độ xuống của đầu (trong vòng 1 tháng trước dự kiến đẻ).
• Cử động thai, số lượng thai, tình trạng ối.

Hình 1. Khám thai (Nguồn: DC Dutta’s Textbook of Obstetrics, 8th edition)

4. Các xét nghiệm cần làm

4.1. Thử protein nước tiểu

• Lấy nước tiểu buổi sáng, giữa dòng.

Ở tuyến xã có thể dùng que thử protein (so với gam màu mẫu) hoặc dùng phương pháp đun.

• Thử protein nước tiểu cần làm cho mọi thai phụ vào mỗi lần khám thai.

4.2. Xét nghiệm máu

• Xét nghiệm huyết sắc tố, hematocrit, tiểu cầu, nhóm máu, sinh sợi huyết, chức năng gan và chức năng thận.
• Xét nghiệm HIV, giang mai, viêm gan B, C và các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác nếu cần.
• Xét nghiệm sàng lọc trước sinh double test (11–13 tuần) và triple test (16–18 tuần) để phát hiện những thai nghén có nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể.
• Xét nghiệm tìm liên cầu nhóm B từ tuần thai 35–37.

4.3. Siêu âm

• Siêu âm lần 1: Nên làm khi thai khoảng 11-13 tuần, để xác định chính xác tuổi thai và sàng lọc dị tật.
• Siêu âm lần 2: Nên làm khi thai khoảng 20-24 tuần để phát hiện các dị tật của thai.
• Siêu âm lần 3: Nên làm khi tuổi thai 30-32 tuần để đánh giá tình trạng nước ối, tim, đường tiêu hóa và não thất của thai nhi.

4.4. Sàng lọc đái tháo đường thai kỳ

• Đối với người có nguy cơ thấp: Thai 24 tuần cần làm xét nghiệm tăng đường huyết (XNTĐH). Nếu XNTĐH dương tính cần khám chuyên ngành nội khoa kết hợp với thăm khám thai định kỳ.
• Đối với người có nguy cơ cao (bố hoặc mẹ có bệnh tiểu đường, thai phụ béo phì…): trong 3 tháng đầu cần xét nghiệm đường huyết, HbA1C và làm nghiệm pháp tăng đường huyết. Xét nghiệm lặp lại lần 2 khi thai 24 tuần (hoặc 3 tháng giữa) và lần 3 vào 3 tháng cuối của thai kỳ. Nếu XNTĐH dương tính cần khám chuyên khoa nội tiết.

5. Tiêm phòng uốn ván

6. Cung cấp thuốc thiết yếu

• Viên sắt/ acid folic:

• Uống ngay 1 viên trong suốt thời gian có thai đến hết 6 tuần sau đẻ. Tối thiểu uống trước đẻ 90 ngày.
• Nếu thai phụ có biểu hiện thiếu máu rõ, có thể tăng từ liều dự phòng lên liều điều trị 2 – 3 viên/ngày.
• Việc cung cấp viên sắt cần được thực hiện ngay từ lần khám thai đầu. Kiểm tra việc sử dụng và cung cấp tiếp trong các lần khám thai sau.

• Calci:

Cập nhật thông tin mới nhất về kiến thức y học và test y học tại facebook TEST Y HỌC

Tham gia nhóm zalo: Tài Liệu Y Học Tổng Hợp

Ôn thi nội trú, sau đại học TẠI ĐÂY