Ung Thư Dạ dày

Bài 27

UNG THƯ DẠ DÀY

1. ĐẠI CƯƠNG

Ung thư dạ dày (UTDD) là những ung thư phát triển từ một trong bốn lớp của thành dạ dày. Trên 90% UTDD phát triển từ lớp niêm mạc của dạ dày (ung thư biểu mô tuyến), ngoài ra có thể gặp các loại ung thư khác như ung thư lympho, ung thư cơ trơn, ung thư thần kinh nội tiết, u tế bào đệm, u tế bào vảy hoặc các khối u khác di căn vào dạ dày.

UTDD gồm có rất nhiều loại khác nhau, theo phân chia của Tổ chức Y tế Thế giới, UTDD được chia ra làm hai nhóm chính là ung thư biểu mô và ung thư không thuộc biểu mô (chiếm < 10%). Trong nhóm ung thư biểu mô chiếm trên 90%, gồm có: ung thư biểu mô tuyến (typ ruột và typ lan tỏa), ung thư biểu mô tuyến nhầy, ung thư biểu mô tuyến ống, ung thư biểu mô tuyến nhầy, ung thư tế bào nhẫn, ung thư biểu mô tuyến vảy, ung thư tế bào vảy, ung thư tế bào nhỏ, ung thư biểu mô tuyến không biệt hóa và u carcinoid (u nội tiết biệt hóa cao). Trong nhóm ung thư không thuộc biểu mô gồm có: u thần kinh ác tính, u tế bào hạt, u cuộn mạch, ung thư cơ trơn, u tổ chức đệm, sarcom Kaposi, u lympho ác tính. Ngoài ra còn có ung thư di căn từ nơi khác vào dạ dày.

Mỗi loại UTDD có đặc điểm lâm sàng khác nhau, hình ảnh tổn thương đại thể, vi thể khác nhau, phương pháp chẩn đoán và điều trị khác nhau. Việc lựa chọn phương pháp điều trị là rất quan trọng với thầy thuốc thực hành, phụ thuộc nhiều yếu tố. Do vậy, phạm vi bài viết này chỉ đề cập tới ung thư biểu mô dạ dày.

2. ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC

2.1. Tần suất

Tỷ lệ mới mắc UTDD thay đổi tùy theo từng vùng địa dư trên thế giới. Nhật Bản có tỷ lệ mắc mới cao nhất, tiếp theo là Trung Quốc, Nam Mỹ, Đông Âu và Nam Âu, đặc

Bồ Đào Nha. Tây Âu và Bắc Mỹ là những nước có nguy cơ trung bình, còn ở châu Phi, UTDD có tỷ lệ thấp nhất. Tại khu vực Đông Nam Á, Việt Nam có tỷ lệ mới mắc UTDD cao nhất, tiếp theo là Singapore, rồi đến Myanmar và Malaysia. Giữa miền Bắc và miền Nam Việt Nam cũng có sự chênh lệch về tỷ lệ mắc. Thống kê cho thấy tỷ lệ mắc UTDD ở khu vực Hà Nội cao hơn gần gấp đôi so với thành phố Hồ Chí Minh.

Tỷ lệ mắc ở nam nhiều hơn nữ (2/1). Ít gặp UTDD ở tuổi trước 40, bệnh gặp nhiều từ trên 50 tuổi và đạt đỉnh cao ở độ tuổi 70. Rất nhiều nghiên cứu điều tra dịch tễ phát hiện thấy tỷ lệ mắc cao thường xảy ra ở tầng lớp dân cư có điều kiện kinh tế xã hội thấp, nguyên nhân có thể còn do nhiều yếu tố phối hợp.

Tại Việt Nam, UTDD đứng hàng thứ hai sau ung thư phổi ở nam và đứng hàng thứ 3 ở nữ sau ung thư cổ tử cung và ung thư vú. Theo ước tính của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế, năm 2000 có khoảng 876.000 trường hợp UTDD mới mắc, chiếm 8,7% số trường hợp ung thư mới và 647.000 trường hợp tử vong do UTDD, chiếm 10,4% các trường hợp tử vong do ung thư.

2.2. Một số yếu tố nguy cơ

Có nhiều yếu tố nguy cơ gây UTDD, có những yếu tố nguy cơ đã được biết rõ và các yếu tố nguy cơ chưa được khẳng định chắc chắn. Các yếu tố nguy cơ được xếp theo mức độ quan trọng như sau:

  • Nhiễm vi khuẩn Helicobacter – Pylory (HP) là yếu tố quan trọng nhất. Vi khuẩn gây viêm, loét dẫn tới biến đổi niêm mạc dạ dày và lâu ngày sẽ dẫn tới UTDD. HP là yếu tố nguy cơ cao gây UTDD nhưng không phải tất cả mọi người nhiễm HP đều bị UTDD.
  • Thuốc lá là yếu tố nguy cơ UTDD. Càng hút nhiều và thời gian hút càng lâu thì nguy cơ càng cao.
  • Tiền sử UTDD gia đình: khi bố mẹ bị UTDD thì con có nguy cơ bị UTDD do vai trò của đột biến gen.
  • Các rối loạn gen di truyền: như các hội chứng đa polyp có tính gia đình, hội chứng Lynch, hội chứng Peutz-Jeghers…
  • Một số bệnh lý dạ dày: viêm teo mạn tính dạ dày, dị sản ruột, loạn sản ruột, polyp dạ dày, trào ngược dạ dày – thực quản…
  • Tiền sử cắt dạ dày do bệnh lành tính, do loét, béo phì…
  • Một số nguyên nhân khác như virus Epstein-Barr, máu nhóm A, ăn mặn, nghiện mỡ, chất Amiant…

3. ĐẶC ĐIỂM GIẢI PHẪU BỆNH HỌC

Trên 90% UTDD xuất phát từ các biểu mô tuyến của dạ dày. Trên 90% các trường hợp UTDD phát hiện ở giai đoạn tiến triển, chỉ có dưới 10% là ung thư sớm.

3.1. Giải phẫu bệnh đại thể

3.1.1. Ung thư dạ dày sớm

Ung thư dạ dày sớm là ung thư còn khu trú ở niêm mạc và dưới niêm mạc, nhưng có thể đã có di căn hạch. Tiên lượng của UTDD sớm rất tốt, tỷ lệ sống 5 năm > 95%.

Vị trí ung thư gặp nhiều nhất ở 1/3 dưới dạ dày. Kích thước có thể thay đổi từ một vài milimet đến 2-3 cm, thường có nhiều ổ tổn thương nông. Tổn thương đại thể của UTDD sớm được mô tả là khối u hơi nhô lên, tổn thương có thể phẳng, loét nông và xếp thành ba loại:

– Typ 0 – I: thể lồi. Tổn thương nhô cao hẳn lên bề đáy niêm mạc.

– Typ 0 – II: thể phẳng, thể này lại được chia thành ba loại:

  • Typ O – IIa: thể nông. Tổn thương hơi gồ cao so với niêm mạc xung quanh.
  • Typ O – IIb: thể phẳng dẹt. Tổn thương phẳng so với niêm mạc xung quanh.
  • Typ O – IIc: loét nông. Tổn thương lõm nhẹ so với niêm mạc lành.

– Typ 0 – III: loét. Tổn thương là ổ loét rõ.

3.1.2. Ung thư dạ dày tiến triển

Ung thư dạ dày tiến triển là những ung thư đã xâm lấn sâu vào thành dạ dày từ lớp cơ tới thanh mạc và có thể vào các tạng lân cận, di căn xa như gan, phổi, hạch thượng đòn trái, tử cung phần phụ ở phụ nữ, phúc mạc.

Về đại thể, UTDD tiến triển có bốn loại hình thái (theo phân loại của Bormann), gồm:

  • Thể sùi: u sùi, bờ không đều, giới hạn rõ.
  • Thể loét không thâm nhiễm: ổ loét có bờ cao, ranh giới rõ.
  • Thể loét thâm nhiễm: ổ loét bờ cao, ranh giới không rõ.
  • Thể thâm nhiễm: khối u làm dày thành dạ dày, cứng chắc, chiếm một phần hoặc toàn bộ dạ dày.

3.2. Giải phẫu bệnh vi thể

Hình ảnh vi thể của UTDD rất đa dạng. Có nhiều cách phân loại, trong đó phân loại của Lauren và của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là được áp dụng rộng rãi nhất.

3.2.1. Phân loại của Lauren

Ung thư biểu mô tuyến dạ dày chia làm ba loại chính là: ung thư biểu mô dạng ruột, ung thư biểu mô dạng lan tỏa và ung thư dạng hỗn hợp.

3.2.2. Phân loại của WHO (năm 2017), gồm có:

  • Ung thư biểu mô tuyến: gồm ung thư biểu mô tuyến nhú; ung thư biểu mô tuyến ống nhỏ; ung thư biểu mô tuyến nhầy; ung thư tế bào nhẫn, ung thư biểu mô tuyến hỗn hợp
  • Ung thư biểu mô tuyến vảy.
  • Ung thư biểu mô với mô đệm lympho.
  • Ung thư biểu mô dạng tế bào gan.
  • Ung thư biểu mô vảy.
  • Ung thư biểu mô không biệt hóa.
  • Ung thư biểu mô thần kinh – nội tiết.

3.2.3. Độ biệt hóa

  • Theo WHO, UTDD có ba độ biệt hóa: biệt hóa cao, biệt hóa vừa và biệt hóa thấp.
  • Theo Hiệp hội Giải phẫu bệnh Hoa Kỳ, UTDD được chia thành bốn độ biệt hóa: biệt hóa cao, biệt hóa vừa, biệt hóa thấp và không biệt hóa.

4. PHÂN CHIA GIAI ĐOẠN BỆNH

Có nhiều cách phân loại giai đoạn bệnh khác nhau nhưng cách phân loại TNM theo UICC và AJCC được áp dụng rộng rãi. Cách phân giai đoạn theo TMN năm 2017 được trình bày như sau:

4.1. T: U nguyên phát

  • Tx: U nguyên phát không đánh giá được.
  • T0: Không thấy u nguyên phát.
  • Tis: Ung thư khu trú ở lớp biểu mô, chưa xâm lấn lớp cơ niêm/loạn sản nặng.
  • T1: Ung thư khu trú ở lớp niêm mạc tới lớp dưới niêm mạc, T1a: Ung thư xâm lấn tới cơ niêm, T1b: Ung thư xâm lấn tới lớp dưới niêm mạc.
  • T2: Ung thư xâm lấn đến lớp cơ.
  • T3: Ung thư xâm lấn tới lớp dưới thanh mạc,
  • T4: Ung thư xâm lấn qua thanh mạc tới tổ chức xung quanh. T4a: Ung thư xâm lấn qua thanh mạc, T4b: Ung thư xâm lấn các cấu trúc xung quanh.

4.2. N: Hạch vùng

  • Nx: Không đánh giá được di căn hạch.
  • N0: Không có di căn hạch vùng.
  • N1: Di căn 1 – 2 hạch vùng.
  • N2: Di căn 3 – 6 hạch vùng.
  • N3: Di căn ≥ 7 hạch vùng. N3a: Di căn 7 – 15 hạch vùng, N3b: Di căn ≥ 16 hạch vùng.

4.3. M: Di căn xa

  • M0: Không di căn xa.
  • M1: Có di căn xa (di căn tạng và hạch xa: hạch sau tụy, hạch mạc treo, hạch cạnh động mạch chủ, hạch thượng đòn).

4.4. Giai đoạn bệnh

  • Giai đoạn 0: TisN0M0.
  • Giai đoạn I: Ia (T1N0M0); Ib (T1N1M0, T2N0M0).
  • Giai đoạn II: IIa (T1N2M0, T2N1M0, T3N0M0); IIb (T1N3aM0, T2N2M0, T3N1M0, T4aN0M0).
  • Giai đoạn III: IIIa (T2N3aM0, T3N2M0, T4aN1-2M0, T4bN0M0); IIIb (T1T2N3bM0, T3N3aM0, T4aN3aM0, T4bN1-2M0, T4aN3aM0, T4bN1-2M0); IIIc (T3N3bM0, T4aN3bM0, T4bN3a-bM0).
  • Giai đoạn IV: T bất kỳ, N bất kỳ, M1.

5. TRIỆU CHỨNG VÀ CHẨN ĐOÁN

5.1. Triệu chứng lâm sàng

5.1.1. Ung thư dạ dày giai đoạn sớm

Trong giai đoạn sớm, bệnh thường không có triệu chứng hoặc triệu chứng mơ hồ và thoáng qua như đau âm ỉ vùng trên rốn, đầy hơi, ăn không tiêu, có cảm giác khó chịu sau khi ăn. Sau đó bệnh nhân thấy chán ăn, mệt mỏi và gầy sút cân. Tuy nhiên với ung thư giai đoạn sớm, các triệu chứng này chỉ gặp ở khoảng 1-2% các trường hợp và chủ yếu gặp ở những bệnh nhân trên 50 tuổi, khám lâm sàng không phát hiện gì đặc biệt.

Chẩn đoán bệnh thường là do khám định kỳ, nội soi tầm soát bệnh hoặc theo dõi chặt chẽ, định kỳ ở những bệnh nhân có nguy cơ cao về UTDD. Tỷ lệ chẩn đoán UTDD sớm ở Việt Nam chỉ đạt < 10%.

5.1.2. Ung thư dạ dày giai đoạn tiến triển

  • Triệu chứng cơ năng: Với UTDD giai đoạn tiến triển triệu chứng cũng không đặc hiệu như đau âm ỉ trên rốn, trướng bụng, đầy hơi, ăn không tiêu, chán ăn, có cảm giác khó chịu sau khi ăn, có khi bệnh nhân tự sờ thấy khối u bụng trên rốn.
  • Triệu chứng toàn thân: Bệnh nhân thấy mệt mỏi, sút cân, thiếu máu, có thể có hạch thượng đòn.
  • Triệu chứng thực thể: Khám bụng có thể sờ thấy khối u vùng trên rốn, chắc, di động hoặc không di động, có thể có dịch cổ trướng.

5.1.3. Giai đoạn có biến chứng

Muộn hơn, bệnh nhân đến viện vì các biến chứng hoặc di căn xa. Có ba biến chứng thường gặp là:

  • Hẹp môn vị: Bệnh nhân có các dấu hiệu đau trên rốn nhất là sau khi ăn, nôn thức ăn cũ, bụng lõm lòng thuyền, lúc đói có tiếng óc ách khi đói, dấu hiệu Bouveret (+).
  • Thủng dạ dày: Đau bụng dữ dội đột ngột như dao đâm, khám thấy bụng cứng như gỗ, gõ mất vùng đục trước gan, trong những giờ đầu toàn trạng chưa thay đổi, sau 12 – 24 giờ có biểu hiện của viêm phúc mạc thực sự do vi khuẩn.
  • Chảy máu dạ dày: Bệnh nhân có biểu hiện của chảy máu đường tiêu hóa trên (nôn ra máu, ỉa phân đen). Toàn thân có dấu hiệu mất máu cấp, có thể có trụy mạch và tụt huyết áp nếu mức độ chảy máu nặng.

5.2. Cận lâm sàng

5.2.1. Chụp X quang dạ dày

Trên phim chụp dạ dày có uống thuốc cản quang baryt, UTDD có ba hình ảnh chính là hình khuyết, hình ổ đọng thuốc và hình thâm nhiễm cứng tương đương với ba hình thái tổn thương đại thể (thể sùi, thể loét và thể thâm nhiễm cứng).

Hình khuyết thuốc: Hình ảnh khuyết thuốc không đều, nham nhở, không thay đổi trên tất cả các phim chụp hàng loạt. Hình ảnh này thường ở vùng hang vị. Nếu khối u choán toàn bộ chu vi vùng hang vị sẽ tạo nên hình ảnh dạ dày bị cắt cụt, hình lê táo. Tuy nhiên hình ảnh này cần phân biệt với hình khuyết thuốc vùng thân vị dạ dày do cột sống đè lên hoặc do khối bã thức ăn trong dạ dày hoặc có thể do hình khuyết thuốc do u đầu tụy chèn vào.

Hình 1. Hình cắt cụt (A); Hình “lê táo” ở hang vị (B)

Hình ảnh thâm nhiễm cứng: Tổn thương thâm nhiễm cứng có thể ở một vùng của bờ cong hoặc toàn bộ dạ dày, thâm nhiễm cứng ở một đoạn của bờ cong sẽ cho thấy đoạn bờ cong đó không có sóng nhu động, tồn tại trên tất cả các phim chụp. Thâm nhiễm cứng chiếm hết chu vi ở một đoạn dạ dày, sẽ gây hẹp lòng dạ dày ở vùng đó. Thâm nhiễm cứng ở vùng thân vị sẽ tạo cho dạ dày có hình ảnh dạ dày hai túi. Do hẹp cân đối ở giữa nên dạ dày có dạng chữ “X”, nếu ung thư thâm nhiễm cứng thể vòng nhẫn ở vùng hang vị sẽ tạo cho hang vị có hình “cổ ngỗng”. Cần lưu ý phân biệt ung thư thâm nhiễm cùng thể nhẫn vùng hang vị với hẹp hang vị do viêm xơ hang vị. Trong viêm xơ sẽ thấy vẫn còn sóng nhu động của dạ dày.

Hình 2. Hình thâm nhiễm cứng

Hình ổ đọng thuốc: Hình ảnh X quang của ung thư dạ dày thể loét và loét ung thư hóa thể hiện trên phim chụp X quang dạ dày là ổ đọng thuốc. Khi tổn thương ung thư nằm ở bờ cong nhỏ hoặc bờ cong lớn của dạ dày, trên phim chụp có hình ổ đọng thuốc Hình 2. Hình thâm nhiễm cứng và hình quầng sáng không ngấm thuốc xung quanh giống như hình “thấu kính” hoặc hình “chân rò”. Các nếp niêm mạc quanh tổn thương thường hội tụ về phía ổ đọng thuốc. Ổ đọng thuốc có đáy nham nhở hoặc phẳng (ổ đọng thuốc hình bình nguyên). Trên thực tế các thể ung thư dạ dày nói trên có thể phối hợp với nhau trên cùng một bệnh nhân.

Hình 3. Hình ảnh ổ đọng thuốc trong UTDD

A. Nếp niêm mạc hội tụ quanh ổ đọng thuốc; B. Hình ảnh ổ đọng thuốc ở bờ cong lớn

5.2.2. Nội soi dạ dày và sinh thiết

Nội soi dạ dày có thể xác định chính xác vị trí, kích thước, hình thái tổn thương, kể cả các tổn thương ung thư sớm. Nội soi cần phải sinh thiết tổn thương để có chẩn đoán xác định về mô bệnh học. Do vậy, nội soi dạ dày ống mềm và sinh thiết được coi là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán UTDD. Cần sinh thiết ít nhất là bốn mảnh bệnh phẩm ở các vị trí khác nhau của tổn thương. Trong các sinh thiết lần đầu âm tính có thể phải sinh thiết nhiều hơn (8 mảnh). Trong UTDD thể thâm nhiễm cần cắt sâu xuống dưới niêm mạc để lấy bệnh phẩm. Ngày nay, nội soi phóng đại hình ảnh cho phép xác định UTDD ở giai đoạn rất sớm ở vùng niêm mạc biến đổi màu sắc để sinh thiết chính xác tổn thương và để cắt hết niêm mạc, cắt phẫu tích dưới niêm mạc điều trị.

Hình 4. UTDD tiến triển

A. Thể loét; B. Thể u sùi; C. Thể thâm nhiễm

5.2.3. Chụp cắt lớp vi tính

Chụp cắt lớp vi tính (CLVT) bụng có tiêm thuốc cản quang là phương pháp chẩn đoán được lựa chọn hàng đầu trong đánh giá xâm lấn của u với tạng xung quanh, khả năng cắt u, di căn hạch và di căn xa. Trên phim chụp CLVT, hình ảnh ung thư dạ dày là khối làm dày thành dạ dày, tăng tỷ trọng thì tiêm thuốc cản quang và các hạch được coi là di căn ung thư khi kích thước > 10 mm, tròn, có tỷ trọng của tổ chức và tăng ngấm sau khi tiêm thuốc cản quang. Tuy nhiên, khả năng phát hiện hạch vùng, độ nhạy và độ đặc hiệu của chụp CLVT không cao vì kích thước hạch chưa phải là tiêu chuẩn chắc chắn.

Hình 5. Hình ảnh ung thư dạ dày trên CLVT

A. Ung thư thân vị; B. Ung thư bờ cong nhỏ; C. Ung thư tâm vị

5.2.4. Siêu âm nội soi

Hình ảnh UTDD trên siêu âm nội soi (SANS) là khối giảm âm ở thành, tùy mức độ xâm lấn của khối u vào các lớp khác nhau của thành thực quản mà được xếp thành bốn mức độ tương ứng bốn mức độ xâm lấn thành của mô bệnh học. Hạch được coi là hạch di căn khi có các tiêu chuẩn: là khối tròn, giảm tỷ trọng, ranh giới rõ, đường kính ≥ 10 mm.

SANS được coi là tiêu chuẩn vàng trong việc xác định xâm lấn thành, di căn hạch cạnh dạ dày và xâm lấn vào các tạng lân cận. Hơn nữa, trong một số trường hợp, SANS có thể phát hiện được các khối di căn phúc mạc, di căn nhỏ ở gan mà các phương tiện chẩn đoán khác không phát hiện được.

SANS tần số cao 20MHz có thể phân biệt chính xác khối u ở niêm mạc và dưới niêm mạc với độ nhạy và độ đặc hiệu cao tới 90%. Điều đó rất có giá trị để xác định nhóm bệnh nhân cho điều trị triệt căn bằng các phương pháp nội soi cắt niêm mạc hoặc cắt dưới niêm mạc điều trị UTDD sớm.

Hình 6. Hình ảnh UTDD trên SANS

A. Ung thư T1; B. Ung thư T2; C. Ung thư T3

5.2.5. Chụp phim X quang phổi

Chụp phim X quang phổi có thể thấy dấu hiệu di căn phổi. Dấu hiệu di căn phổi là những hình mờ tròn, có kích thước khác nhau ở hai phế trường (hình thả bóng). Ngoài ra trên phim X quang phổi còn thấy được hình ảnh các bệnh lý phổi hợp khác như: bệnh phổi tắc nghẽn, u tại phổi…

Hình 7. Hình ảnh di căn phổi

5.2.6. Siêu âm ổ bụng

Siêu âm ổ bụng có thể thấy các dấu hiệu gián tiếp của UTDD như dày thành dạ dày hoặc thấy được khối u ở thành dạ dày. Tuy nhiên, mục đích chính của siêu âm ổ bụng là tìm các di căn xa như di căn gan, dịch ổ bụng, khối u di căn buồng trứng…

5.2.7. Chụp PET/CT

PET/CT là phương pháp chẩn đoán dựa vào đặc tính tăng hấp thu FDG (fluorodeoxyglucose) của tế bào ung thư, sự tăng hấp thu FDG cũng xảy ra với tổ chức viêm nhưng thường ít hơn nhiều so với tổ chức ung thư. PET/CT giúp phân biệt các tổn thương lành tính và ác tính, phát hiện di căn hạch, di căn xa, đánh giá đáp ứng với điều trị (hóa trị, xạ trị), phát hiện ung thư tái phát. Đặc biệt PET/CT rất có giá trị trong chẩn đoán giai đoạn bệnh từ đó đưa ra chiến lược điều trị phù hợp cho bệnh nhân. Tuy nhiên, PET/CT cũng ít có giá trị trong việc đánh giá giai đoạn bệnh của các ung thư dạ dày loại chế nhầy. Hơn nữa, hạn chế của PET/CT trong ung thư dạ dày là có độ nhạy thấp đối với các khối u kích thước nhỏ, thể mô bệnh học có nhiều thành phần chế nhầy, và sự tăng hấp thu 18FDG sinh lý ở niêm mạc dạ dày cũng khiến dễ bỏ sót các khối u. Hiện nay, tại Việt Nam, PET/CT là thăm dò có chi phí còn rất cao nên cần được cân nhắc trong từng trường hợp cụ thể.

5.2.8. Nội soi ổ bụng

Nội soi ổ bụng và mổ màng bụng tìm tế bào ung thư là cần thiết trong các trường hợp u lớn, chụp CLVT không khẳng định được khả năng cắt u hoặc ung thư thể lan tỏa để xác định di căn phúc mạc, hoặc xác định các di căn nhỏ ở gan. Khi tìm thấy tế bào ung thư trong ổ bụng là dấu hiệu tiên lượng rất xấu. Soi ổ bụng trong các trường hợp này giúp tránh phải mổ bụng thăm dò không cần thiết cho khoảng 15% các trường hợp.

6. ĐIỀU TRỊ

Phẫu thuật là phương pháp điều trị cơ bản trong UTDD. Hóa trị, xạ trị, điều trị đích được coi là các phương pháp điều trị bổ trợ để làm tăng khả năng phẫu thuật triệt căn hoặc kéo dài thời gian sống thêm sau mổ. Nội soi cắt niêm mạc hoặc dưới niêm mạc được chỉ định cho các ung thư sớm ở niêm mạc (T1a).

6.1. Phẫu thuật

Trong phẫu thuật UTDD, phẫu thuật triệt căn (R0) là phương pháp điều trị quan trọng nhất để kéo dài thời gian sống cho người bệnh. Theo quy ước của UICC năm 1992, phẫu thuật triệt căn là phẫu thuật cắt hết được tổ chức ung thư về cả đại thể khi mổ và vi thể trên mô bệnh học. Trong một số trường hợp, bệnh ở giai đoạn muộn, không có khả năng phẫu thuật triệt căn, nhưng khối u có biến chứng như: chảy máu tiêu hóa, hẹp môn vị, thủng dạ dày… Trong các trường hợp này, các phẫu thuật tạm thời như nối vị tràng hoặc cắt dạ dày không triệt căn được áp dụng để cứu sống người bệnh.

6.1.1. Phẫu thuật triệt căn

6.1.1.1. Nguyên tắc phẫu thuật triệt căn
  • Cắt dạ dày đạt được diện cắt R0: Diện cắt cách bờ trên u > 5 cm đối với UTDD thể ruột, và > 8 cm đối với UTDD thể lan tỏa và cần phải sinh thiết tức thì diện cắt đối với thể này. Diện cắt dưới cách môn vị ≥ 1 cm. Đối với ung thư xâm lấn dưới niêm mạc (T1) diện cắt cách bờ khối u là ≥ 2 cm. Nếu UTDD xâm lấn các tạng lân cận thì cắt dạ dày cùng các tạng bị xâm lấn thành một khối, tránh làm vỡ khối u (cắt dạ dày mở rộng).
  • Vét hạch D2 là vét hạch chuẩn trong UTDD tiến triển. Đối với UTDD giai đoạn I, vét hạch D1 là đủ.
  • Lập lại lưu thông tiêu hóa: Có nhiều cách lập lại lưu thông đường tiêu hóa khác nhau trong phẫu thuật cắt dạ dày như nối kiểu Pean, Finsterer, Omega, kiểu quai ruột chữ Y, trong đó nối kiểu quai ruột chữ Y có xu hướng được áp dụng rộng rãi vì có nhiều
6.1.1.2. Các phương pháp phẫu thuật
  • Cắt dạ dày bán phần cực dưới hoặc cắt dạ dày gần toàn bộ: Chỉ định cho các ung thư hang môn vị thể ruột mà diện cắt trên đạt > 5 cm hoặc thể thâm nhiễm mà diện cắt trên đạt > 8 cm và sinh thiết tức thì diện cắt không còn tế bào ung thư.
  • Cắt dạ dày toàn bộ: Chỉ định cho các ung thư ở thân dạ dày, ung thư tâm phình vị và các ung thư thể thâm nhiễm ở hang vị mà diện cắt trên > 8 cm vẫn còn tế bào ung thư. Cắt dạ dày toàn bộ theo nguyên tắc cho mọi vị trí u không còn được áp dụng vì biến chứng phẫu thuật cao hơn cắt dạ dày bán phần, thời gian sống sau mổ không khác nhau nhưng chất lượng cuộc sống xấu hơn.
  • Cắt dạ dày bán phần cực trên: Chỉ định cho ung thư tâm phình vị, hiện nay phẫu thuật này ít được áp dụng.
6.1.1.3. Nạo vét hạch trong phẫu thuật ung thư dạ dày

Trong phẫu thuật UTDD có các loại vét hạch D1, D2, D3, D4. Đối với UTDD tiến triển, vét hạch D2 được coi là vét hạch chuẩn (ít nhất là lấy được 25 hạch). Vét hạch D3, D4 chưa chứng minh được lợi ích về điều trị ung thư nhưng làm tăng biến chứng phẫu thuật. Đối với UTDD giai đoạn I vét hạch D1 là đủ (lấy được ít nhất 15 hạch). Các nhóm hạch trong vét hạch D2 thay đổi theo loại phẫu thuật cắt toàn bộ dạ dày hoặc cắt gần toàn bộ dạ dày và cắt bán phần cực dưới dạ dày.

  • Nạo vét D2 đối với cắt toàn bộ dạ dày: Lấy toàn bộ các nhóm hạch từ nhóm 1 đến nhóm 12a.
  • Nạo vét D2 đối với cắt gần toàn bộ dạ dày hoặc cắt bán phần dạ dày cực dưới: Lấy toàn bộ các nhóm hạch từ 1, 3, 4sd, 4d, 5, 6, 7 (D1) và các nhóm hạch 8a, 9, 11p, 12a.
6.1.1.4. Phẫu thuật cắt dạ dày ít xâm lấn

Phẫu thuật nội soi (PTNS) cắt dạ dày điều trị ung thư được thực hiện lần đầu tiên vào năm 1991. Phẫu thuật nội soi điều trị ung thư dạ dày có ưu điểm là giảm đau sau mổ, ít nhiễm khuẩn, thẩm mỹ, nhanh bình phục và giảm thời gian nằm viện nhưng có kết quả ngang bằng với mổ mở về thời gian sống thêm sau mổ nên ngày càng được áp dụng rộng rãi tại các cơ sở chuyên khoa.

Các phẫu thuật cắt dạ dày bằng robot được áp dụng bắt đầu từ năm 2002. Tuy nhiên, phẫu thuật bằng robot chưa thể hiện được ưu điểm so với phẫu thuật nội soi nhưng thời gian mổ dài hơn và giá thành còn quá đắt nên còn ít được áp dụng.

6.1.2. Phẫu thuật tạm thời

6.1.2.1. Chỉ định

Phẫu thuật tạm thời được chỉ định cho các UTDD có biến chứng như hẹp môn vị, chảy máu dạ dày, thủng dạ dày trên bệnh nhân quá già yếu, có bệnh toàn thân kèm theo nặng, có nguy cơ phẫu thuật cao hoặc khối u xâm lấn rộng không có khả năng cắt bỏ hoặc có di căn xa

6.1.2.2. Các phẫu thuật tạm thời gồm:
  • Cắt dạ dày không triệt căn.
  • Nối vị tràng.
  • Mở thông dạ dày hoặc mở thông hỗng tràng nuôi ăn.
  • Đặt stent qua khối u.

6.2. Cắt u nội soi

  • Chỉ định: Các tổn thương ung thư ở niêm mạc và dưới niêm mạc nông (Sm1) với tổn thương không phải dạng loét, biệt hóa (G1/G2).
  • Kỹ thuật: Có hai kỹ thuật cắt là cắt hớt niêm mạc và cắt phẫu tích dưới niêm mạc.
  • Theo dõi sau cắt nội soi: Nội soi kiểm tra 3 tháng một lần trong năm đầu, 6 tháng 1 lần trong năm thứ 2 và sau đó mỗi năm 1 lần.

6.3. Hóa trị

Hóa trị trước và sau mổ (perioperative chemotherapy): Hóa trị trước và sau mổ thường áp dụng với trường hợp UTDD giai đoạn tiến triển, nguy cơ tái phát cao và khó thực hiện phẫu thuật triệt căn nếu phẫu thuật được lựa chọn đầu tiên. Hóa trị trước mổ nhằm giảm giai đoạn khối u giúp tăng khả năng phẫu thuật triệt căn, giảm tái phát tại chỗ, di căn xa và cải thiện thời gian sống thêm sau mổ, bệnh nhân thường được điều trị ba đợt hóa chất trước mổ sau đó thực hiện phẫu thuật và tiếp tục được điều trị ba đợt sau mổ.

Hóa trị bổ trợ sau mổ: Được chỉ định cho các ung thư có di căn hạch. Hóa trị sau mổ giúp bệnh nhân kéo dài thời gian sống thêm và giảm nguy cơ tái phát sau mổ, cho đến nay chưa có phác đồ nào là tối ưu với UTDD. Công thức hóa chất thường được lựa chọn là phối hợp LV5FU (hoặc capecitabine) và oxaliplatine (FOLFOX, XELOX).

Hóa trị trong UTDD giai đoạn muộn: Những trường hợp UTDD tiến triển, lan tràn hoặc di căn không có khả năng phẫu thuật triệt căn, hóa trị giúp cải thiện triệu chứng và giảm nhẹ bệnh. Trong những trường hợp này thường áp dụng phác đồ đơn hóa trị (5FU, mitomycin, etoposide, cisplastin) cho tỷ lệ đáp ứng 5-10%.

Điều trị đích: Với các khối u có bộc lộ quá mức HER2. Trastuzumab là kháng thể đơn dòng có tác dụng tấn công và ngăn chặn hoạt tính của HER2 bằng cách ức chế HER2 tiếp xúc với các hạt ở môi trường ngoại và hoạt hóa hệ miễn dịch của cơ thể. Vì vậy Trastuzumab được sử dụng cho các bệnh nhân UTDD ở giai đoạn di căn, điều trị đích thường phối hợp với công thức 5FU – cisplastine – trastuzumab hoặc capecitabine – cisplastine – trastuzumab.

Cập nhật thông tin mới nhất về kiến thức y học và test y học tại facebook TEST Y HỌC

Tham gia nhóm zalo: Tài Liệu Y Học Tổng Hợp

Ôn thi nội trú, sau đại học TẠI ĐÂY

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

error: Content is protected !!
All in one